05.07.2019 – 24.08.2019

Tentoonstelling Marcel van Maele

God zij drank

gebottelde gedichten - boekuitgaven - boekobjecten - prenten en multipels

Vernissage 5 juli 2019 om 19u30


Marcel Bertha François van Maele werd geboren te Brugge op 10 april 1931. In 1952 neemt hij als vrijwilliger dienst bij de VN-strijdkrachten in Korea. Hij neemt die beslissing niet direct uit militarisme of anticommunisme, maar wel om te ontsnappen aan een als beknellend ervaren familiale omgeving en aan de fnuikende eentonigheid van de legerdienst in België. Ook financiële overwegingen speelden mee. In Korea was hij, naar eigen zeggen, ‘een verschrikkelijk slecht soldaat’. In Korea begint hij te schrijven.
In september 1953 is hij terug in Europa en slaat hij aan het zwerven. Met een solex doorkruist hij zevenentwintig landen, met een bijzondere voorkeur voor Scandinavië, het onherbergzame noorden. Hij werkt tussendoor, als nachtwaker, houthakker, schrijnwerker… In Zwitserland is hij een tijdje lang koewachter, in Frankrijk druivenplukker, dokwerker in Hamburg en asfaltlegger op de daken van Trondheim.
In 1956 vestigt hij zich definitief in België, maar maakt er een sport van om zich nergens definitief te nestelen. In die tijd neemt hij verschillende baantjes aan. Hij is werkzaam als barman, agent van de zeevaartpolitie, stoker, bediende, gids, handelsreiziger, herbergier, pistoolschilder, nachtarbeider, gevelschilder, bouwarbeider, corrector, fabrieksarbeider, kartonbewerker, enz. Maar tezelfdertijd neemt hij zijn auteurschap zeer ernstig. In datzelfde jaar debuteert hij dan ook met de dichtbundel Soetja en wordt hij redacteur van Njet (1956-1958).
In 1957 verschijnt zijn tweede dichtbundel: Rood en groen. In datzelfde jaar trouwt hij, maar het huwelijk wordt in 1964 ontbonden.
In het begin van de jaren 60 vertoeft Marcel van Maele in het Brusselse. Hij is er o.a. bevriend met Marcel Broodthaers. In 1962 zetelt hij samen met Max Kazan en Leon Van Essche in de redactie van het literair tijdschrift Labris. In 1963 neemt hij ontslag uit de redactie van Labris en treedt hij toe tot de redactie van de vernieuwde Tafelronde.
Eveneens in 1963 verschijnt de dichtbundel Zwarte gedichten. Met een titel als Zwarte gedichten leidt Van Maele ons om de tuin. Zwart betekent bij Van Maele immers niet somber of doods, maar vinnig in het vierkant. Zijn zwart is van het zwart waaruit zeerovers hun veroveringslusten snijden, een nietsontziend zwart, een zwart dat niets te verliezen heeft, een schamper zwart.
In 1966 krijgt hij voor de dichtbundel Zes nooduitgangen en één hartslag de Dirk Martensprijs. In datzelfde jaar debuteert hij als prozaschrijver. In Kraamanijs brengt hij verslag uit over zijn ervaringen in de psychiatrische afdeling van het Brugmannziekenhuis in Brussel.
In de periode 1967-1968 regisseert Gilbert Deflo twee eenakters van Marcel van Maele. In De Bunker belicht hij de drukkende atmosfeer van de oorlog, in Het Manuskript verzet de schrijver zich, bij middel van humoresken, tegen de zinloosheid der begrippen en opteert hij voor de geste ‘In de beginnen was het woord. En het woord is een machine geworden’.
In 1968 publiceert hij de roman Scherpschuttersfeest.
In 1972 krijgt Marcel van Maele de Arkprijs van het Vrije Woord voor Ik ruik mensenvlees, zei de reus: een kroniek van in- en uitwendig leven. Het betreft 55 korte stukjes proza die de gemoedstoestand van de schrijver evoceren.
In 1973 publiceert hij de dichtbundel Gebalsemde waanzin als een bibliofiele uitgave op 50 exemplaren. De uitgave bevat eveneens tien zeefdrukken van Wilfried Pas en een handgeschreven gedicht. Deze publicatie luidt een intense samenwerking in met andere kunstenaars.
Op 17 februari 1973 neemt Van Maele deel aan de Nacht van de Poëzie. Stipt om 20u staat hij achter de microfoon, haalt een alarmpistool boven, schiet in de lucht en spreekt de gevleugelde woorden: ‘De eerste Nacht van de Poëzie is begonnen’. Vervolgens jaagt hij met zijn beruchte basstem zijn gedichten de zaal in. Het wordt een memorabele avond.
Na de publicatie van de dichtbundel Annalen (1972) schakelt Van Maele over naar het maken en publiceren ongewone boekobjecten ‘zodat de lezer het on-genot van de literatuur niet meer hoeft te ondergaan’. Het is zijn reactie op de kritiek dat zijn teksten te cryptisch of te hermetisch waren. Hij vat de kritiek letterlijk op en giet zijn teksten voortaan in polyester — Vakkundig hermetisch: eenentwintig introverte gedichten (1973); na de presentatie verbrandt hij het manuscript — plaatst/verbergt ze onder een gewelfd dak, in een groentebak, in een vogelkooi, in een koffer, spijkert ze op stoelen of steekt ze gewoon in brand. De meest spraakmakende objecten zijn de Gebottelde gedichten (1972-2002). In een eerste editie verstopt hij gedichten in wijnflessen (70 tot 100 cl). In een tweede editie trekt hij ze op alcoholflacons van 20 cl. In een derde editie presenteert hij ze in Italiaanse wijnflessen van 70 cl. Een vierde editie gedichten presenteert hij in fruitsapflesjes van 12 cl. Een vijfde editie verschijnt in 1984. Het betreft een luxe-editie op wijnflessen van 35 cl en dit ter gelegenheid van de IVde Nacht van de Poëzie in Vorst-Nationaal. Het maken van deze boekobjecten resulteert in een reeks tentoonstellingen. Van 24 januari tot 22 februari 1976 toont hij ze voor het eerst in Objecten. De laatste tentoonstelling die hij zelf nog realiseert vindt plaats in 2005 in galerie De Zwarte Panter in Antwerpen. In 2014 heeft het Gezellemuseum in Brugge opnieuw aandacht voor het beeldend werk van Marcel van Maele. In Genummerd & Getekend. Marcel van Maele in Meervoud krijgt men een mooi overzicht van dit creatief werk.
In 1978 is er de opvoering van het spektakel Algemene Repetitie en schrijft hij het scenario voor de kortfilm Zuurzoete kersen.
In 1979 publiceert hij samen met Raphaël Opstaele en R. Schotte de bibliofiele uitgave Tifinar: First Movement, het resultaat van een Globe Transcriptions-project in Algerije. In datzelfde jaar schrijft hij het scenario van de langspeelfilm Slachtvee, i.s.m. Patrick Conrad en trekt hij met Guido Lauwaert en Roland (Van Campenhout) door het land met het Grote Poëzie- en Rockcircus.
De jaren 60 en 70 zijn heftig en Marcel van Maele is een kunstenaar die het ‘goede leven’ niet schuwt. Door overmatig drankgebruik en zijn provocatieve houding krijgt hij het regelmatig aan de stok met de gevestigde orde. Maar zijn levenswandel heeft ook een nefaste invloed op zijn gezondheid. Zo ondergaat hij in de jaren 80 talrijke netvliesoperaties om blindheid te voorkomen. Maar zijn zicht zal toch gestaag achteruit gaan.
In 1986 leest hij 32 gedichten voor die worden uitgebracht op de LP Neem plechtig uw hoofd af! Dank u. Ondanks zijn blindheid blijft hij optreden op talrijke literaire en andere manifestaties.
In 1998 verschijnt de bloemlezing Diepzeezucht en wolkenkrans en dit naar aanleiding van de uitreiking van de Louis Paul Boonprijs.
In 2007 realiseren Marc J. Ghens en Rudy Willox de documentaire film Nee, ik speel niet mee! over en met Marcel van Maele.
Na een jarenlang zware, slepende ziekte overlijdt Marcel van Maele op 24 juli 2009 in het Stuyvenbergziekenhuis te Antwerpen. Hij ligt begraven op het Schoonselhof perk R rij 11.

Marcel van Maele was een markant en rebels figuur. Hij publiceerde dichtbundels, romans, scenario’s, bibliofiele uitgaven enz. Hij realiseerde diverse boekobjecten en creëerde talrijke literaire installaties. In al die acties blijft hij zijn thematiek trouw: het conflict tussen de absolute individuele vrijheid en de druk van maatschappij en realiteit, die de vrijheid beperken. Van Maele ziet de kunst als een middel tot bewustzijnsverandering. Poëzie was voor hem een zoektocht, een loskomen van de geldende regels en hoefde voor hem niet beperkt te blijven tot het blad papier. Aanvankelijk heeft zijn literair werk een zeer experimenteel karakter, rebels en vol zwarte humor. Later zwakt dit enigszins af, evolueert hij meer naar een open schriftuur, maar het blijft altijd strijdvaardig. Van Maele verspreidde zijn poëzie dan ook via heel uiteenlopende wegen. Naar eigen zeggen werkte Marcel van Maele ‘in een niemandsland tussen literatuur en plastische kunsten’. Van Maele werd in de loop der jaren een cultfiguur.

Bron: UiTinVlaanderen.be

Locatie
Bibliotheek Harelbeke
Eilandstraat 2
8530 Harelbeke
Google Maps

Tijd
05.07.2019 – 24.08.2019

Categorie
Tentoonstelling

Organisator
Bibliotheek Harelbeke

Prijs
Gratis